Chryzen CAS 218-01-9

Czym jest chryzen i do czego się go wykorzystuje?

Chryzen to organiczny związek chemiczny należący do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA).
Zbudowany jest z czterech sprzężonych pierścieni benzenowych skondensowanych kątowo.
W temperaturze pokojowej przyjmuje on formę bezbarwnych kryształów.
Nie wydziela zapachu i jest mniej reaktywny niż izomeryczny naftacen. 

Gęstość: 1,274g/cm³
Synonimy: 1,2-Benzofenantren; Benzo[a]fenantren

Chryzen i jego zastosowania

Chryzen wykorzystuje się głównie w laboratoriach.
Stosuje się go w trakcie syntez organicznych i produkcji niektórych substancji chemicznych np. Kreozotu wykorzystywanego później do konserwacji drewna.
Może być również użyty jako wzorzec odniesienia do oznaczania analitu w żółci ryb, ekstraktach cząstek powietrza i próbkach żywności za pomocą różnych technik chromatograficznych.

Rozpuszczalność

Chryzen jest związkiem lipofilowym czyli substancją mającą skłonność do rozpuszczania się w tłuszczach, olejach oraz niepolarnych rozpuszczalnikach, takich jak benzen czy toluen.
Podgrzanie wcześniej wymienionych rozpuszczalników niepolarnych skutkuje ułatwieniem procesu rozpuszczania benzo(a)fenantrenu.
Substancja ta nie rozpuszcza się w wodzie, a w innych rozpuszczalnikach polarnych takich jak alkohol lub eter rozpuszcza się bardzo słabo.

Występowanie i otrzymywanie chryzenu

Chryzen oraz inne substancje z grupy węglowodorów aromatycznych rzadko występują samodzielnie.
Najczęściej związki te są częścią większej mieszaniny wieloskładnikowej.
Oto kilka przykładów gdzie można spotkać się z tym związkiem:

Jednym ze sposobów w jaki uzyskuje się ten związek jest poddanie substancji organicznej np. indenu procesowi pirolizy.

Inną metodą otrzymania Benzo[a]fenantrenu jest wyodrębnienie go ze smoły pogazowej.

Chryzen i jego wpływ na organizm człowieka

Międzynarodowa agencja IARC (International Agency for Research on Cancer), zajmująca się prowadzeniem badań nad przyczynami chorób nowotworowych uznała chryzen za związek który może przyczyniać się do rozwoju chorób nowotworowych.

Udostępnili oni następujące dane:

 - Aktywność rakotwórcza: 0,004
 - Aktywność mutagenna:  0,37

Więcej informacji o wpływie chryzenu oraz innych węglowodorów aromatycznych na zdrowie człowieka znajdą państwo w dokumentacji udostępnionej przez Uniwersytet medyczny w łodzi.

Magazynowanie i środki ostrożności

Chryzen należy przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku w temperaturze poniżej 30°C w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, z dala od substancji utleniających i źródeł ognia.

W warunkach wysokiej temperatury lub kontaktu z silnymi środkami utleniającymi produkt ulega gwałtownym reakcjom mogącym doprowadzić do wybuchu substancji.

Temperatura wrzenia: 448°C
Temperatura topnienia: 255,5°C

Metody zwalczania pożaru: piana gaśnicza, suchy proszek gaśniczy, rozproszone prądy wodne, ditlenek węgla.

Do gaszenia ognia nie wolno używać żadnej metody która nie została wyżej wymieniona.

Należy unikać bezpośredniej ekspozycji produktu na światło UV, ponieważ może ono skutkować reakcją fotoutleniania związku.

Zagrożenia dla środowiska naturalnego

Chryzen zwykle łączy się z cząsteczkami pyłu w powietrzu i jest przenoszony do wody, gleby oraz na uprawy. Szybkość biodegradacji chryzenu w glebie zależy od jej rodzaju i waha się między 77 do 387 dniami. Zgłoszone okresy półtrwania dla w piaszczystej glinie Kidmana i McLaurina wynoszą odpowiednio 371 i 387 dni.

Ze względu na słabą rozpuszczalność w wodzie i niskie ciśnienie pary wodnej, chryzen ma ograniczone szanse na bycie wypłukanym lub odparowanym w środowisku naturalnym. Wystawiony na działanie wody, zostaje wchłonięty przez cząstki stałe co skutkuje jego unoszeniem się na wodzie lub osadzaniem na dnie. Chryzen nie ulega hydrolizie ze względu na brak hydrolizowalnych grup funkcyjnych.

Przeprowadzono badania na 5-metrowym powierzchniowym zbiorniku wodnym w celu ustalenia okresów półtrwania podczas bezpośredniej transformacji fotochemicznej. Zbiornik znajdował się na 40° szerokości geograficznej północnej, a sam eksperyment został rozpoczęty w środku lata zaczynając w godzinach południowych. Wyniki prezentowały się następująco: 13 godzin oraz 68 dni w zależności od podziału osad woda i bez niego.

1,2-benzofenantren ulega utlenianiu fotochemicznemu po wystawieniu na działanie środowiska. Okres półtrwania degradacji chryzenu wchłoniętego do cząstek sadzy, a następnie wystawionego na działanie światła słonecznego w powietrzu zawierającym 10ppm tlenków azotu wynosi 26 dni. 

Dihydrodiol jest powszechnym produktem degradacji chryzenu.